Skip to content

Tentoonstelling ‘Komt dat zien! De Haarlemse Kermis in de negentiende eeuw’

Van_Breugel_5Verbazing en vermaak

De Haarlemse kermis in de negentiende eeuw was een onuitputtelijke bron van verbazing en vermaak. Zo keek Van Breugel vol verwondering toe hoe Mej. Marie zonder armen met haar mond een knoop in een draad wist te leggen. Minstens zoveel belangstelling trok Admiraal Tom Pouche, de kleinste man van Europa en ook wel het Wonder der Wereld genoemd. Op zijn 34e was hij slechts 7 palmen (ongeveer 70 cm) groot.

Een wondere wereld

De kermis bestond echter niet alleen uit rariteiten. Hier leerde de gewone man over de wijde wereld om zich heen. Je kon er de nieuwste technologische snufjes bekijken zoals de wekker en de mechanische olifant. Maar ook een exotische levend dier als de neushoorn toen was.

Komt dat zien!

Ga mee op ontdekking en laat je verwonderen door de kermis van vroeger! Bezoek ‘Komt dat zien!’ van zaterdag 1 juli tot en met zondag 10 september 2017 in de Janskerk, Jansstraat 40 in Haarlem. Gratis entree!

Schotenavond in Het Schoter ter gelegenheid van 90 jaar annexatie.

Poster cOp woensdag 10 mei a.s. wordt weer een Schotenavond gehouden in Het Schoter aan de Sportweg in Haarlem-Noord. De heer L. Zoodsma van het Noord-Hollands Archief, zal aandacht besteden aan het feit dat Schoten 90 jaar geleden werd geannexeerd door de gemeente Haarlem. Op veler verzoek zal ook een diapresentatie worden verzorgd met medewerking van Henk Wieringa over het Schoten uit die tijd.  Verder zal een bijdrage worden verzorgd door de Stadsdichter van Haarlem, Willemien Spook en het welbekende Ampzing Genootschap. Gedurende de avond zullen diverse mappen en informatie panelen ter inzage liggen vol interessante zaken in relatie tot de annexatie, maar ook andere zaken, zoals oude briefhoofden van Schotense bedrijven, fotomateriaal, enz. Ook is er een boekentafel, die verzorgd zal worden door Boekhandel Gillissen & Co.

De entree voor donateurs (met introducé) is gratis. Niet donateurs betalen € 5,00 per persoon. De zaal is geopend om 19.15 uur. Het programma begint rond 19.45 uur. Halverwege de avond zal er een korte pauze zijn. Gebleken is, dat de pauze altijd te kort is. Er is veel te zien en te bespreken en veel oude bekenden ontmoeten elkaar  weer. 

 

Tweede slotgracht ontdekt bij voormalig Huis ter Kleef

Bij archeologisch onderzoek is deze week de tweede gracht bij voormalig kasteel Huis ter Kleef gelokaliseerd. Het gaat om een zeven meter brede en twee meter diepe gracht om de zogeheten voorburcht.

Sporen van de gracht zijn gevonden onder het grote grasveld bij de Haarlemmer Kweektuin, voor de voormalige kaatsbaan.

,,Bij het grote onderzoek naar de hoofdburcht in de jaren negentig zijn er ook wel kleine onderzoekjes verricht naar dit gedeelte’’, vertelt archeoloog Sem Peters van Bureau Archeologie Haarlem. ,,Dat deze gracht er was, weten we ook van diverse oude kaarten, met name die van Jacob van Deventer uit 1560. Hoe breed en hoe diep de gracht was, wisten we tot nu toe niet.’’

Het huidige onderzoek wordt uitgevoerd door Bureau Archeologie van de gemeente in samenwerking met de Archeologische Werkgroep Haarlem. Aan de hand van boringen later dit jaar zal naar verwachting de volledige ligging van de gracht rondom het burchtcomplex kunnen worden vastgesteld.

De gracht liep om de voorburcht – ook wel aangeduid als voorhof – met onder meer de kaatsbaan, het poortgebouw en het bouwhuis (boerderij) dat bij het kasteel hoorde, en markeert de grens van het landgoed. Bij de boringen zijn de archeologen ook gestuit op de fundamenten van het toenmalige poortgebouw.

Schelpjes

Peters: ,,De boringen laten op het diepste stuk bijna gitzwarte grond zien met schelpjes daarin: posthoorntjes. Daarmee weten we dat we echt op de boden van de gracht zitten. Aan de hand van het type schep valt er waarschijnlijk ook nog wel het een ander te vertellen over de kwaliteit van het water en of het om stilstaand of stromend water ging.

Huis Ter Kleef werd in 1250 gebouwd als Huis ter Schoten en later uitgebreid. Het kwam eind 14de eeuw in bezit van de familie Ter Cleve. Van 1492 tot 1568 was het eigendom van de Brederodes totdat de Spanjaarden onder leiding van Don Frederik het huis confisceerde tijdens het beleg van Haarlem. In 1573 liet Don Frederik het kasteel opblazen om te voorkomen dat Oranjegezinden het zouden innemen om Haarlem te heroveren.

Prehistorisch

Behalve sporen uit de tijd van Ter Kleef zijn er ook aanwijzingen gevonden van veel oudere menselijke activiteiten. Vermoedelijk was hier in de prehistorie al sprake van landbouw, zoals recentelijk ook werd aangetoond bij het Delftplein en op de Eksterlaan in Noord. Peters: ,,We zitten hier op de flanken van de oude strandwal. Een aantal boringen liet tussen de laag puur strandwalzand en een veenlaag een laagje humusachtige grond zien, die op akkerbouw duidt.’’

Bron: Haarlems Dagblad, auteur: Richard Stekelenburg

De Krim

De Krim, ofwel Het Eiland, ligt in Haarlem-Noord. De wijk wordt aan de noordzijde begrensd door het Pim Mulier Sportpark en aan zuidzijde door het Kennemer Sportcenter en de ijsbaan. In deze groene en rustige wijk is het prettig wonen!krim 2

 Korte historische schets

Pre stedelijke ontwikkeling
In de 12e – 14e eeuw probeerde men gronden en moerassen te ontginnen voor landbouw en veeteelt. Het uit de duinen vloeiende water werd via natuurlijke beken en via gegraven sloten en vaarten (De Delft, Houtvaart) naar het Spaarne, de Rijn of het Wijkermeer afgevoerd. Er ontstonden daardoor grote rechthoekige stukken grond, die door de graaf in leen werden uitgegeven aan een ‘heer’. Zo ontstond een ‘heerlijkheid’, waarop een hoeve werd gebouwd.

De gemeente Bloemendaal, waar destijds het huidige grondgebied van De Krim onder viel, was ontstaan uit de ambachtsheerlijkheden Tetterode (huidige Overveen), Aelbertsberg (huidige Bloemendaal) en Vogelenzang.

Vanaf eind 16e eeuw was de blekerij in deze omgeving een belangrijke tak van nijverheid. Protestantse emigranten uit Vlaanderen en Brabant richtten linnen-, garen- en kleerblekerijen op.
In de 19e eeuw veranderden de gronden in weiden of tuinderijen of werden de gronden tot buitenplaats verbouwd, onder andere Hartenlust en Wildhoef in Bloemendaal. Mede door de verbetering van de verkeersmiddelen (trein en tram) ontwikkelde Bloemendaal zich vanaf circa 1880 tot een forensenplaats.

Buitenplaatsen, waar onder Hartenlust en Wildhoef, werden hierdoor verkaveld en bebouwd. 

De annexatie
In het begin van de 20e eeuw werd de beschikbare ruimte voor de bouw van goedkope arbeiderswoningen binnen de grenzen van Haarlem steeds schaarser. Hierdoor kwamen omvangrijke woningbouwactiviteiten op het grondgebied van de gemeente Schoten opgang. In 1927 annexeerde de gemeente Haarlem de gemeenten Schoten en Spaarndam, delen van Bloemendaal, Heemstede, Haarlemmerliede en Spaarnwoude.

Kwakel over de Delft

Tijdens de dertiger jaren werd er vervolgens in Haarlem in snel tempo een groot aantal woningen gebouwd. Deze maakten deel uit van de uitbreidingsplannen Haarlem Noord. Het gebied over De Delft, inmiddels grondgebied van Haarlem, bestemmingsplan “De Krim” (ontwerp) is rond 1935 ontstaan. Woningbouwverenigingen en vooral eigenbouwers leverden vele woningen af, voornamelijk eengezinswoningen (waar onder het zuidelijke deel van De Krim).

Over het ontstaan van de naam de Krim is niet veel bekend. Vermoedelijk dankt het gebied over De Delft zijn naam aan haar tamelijk geïsoleerde ligging tussen De Delft en het spoorlijn. Zodoende werd het gebied in de volksmond De Krim genoemd naar het in het oude Rusland ooit een bekend/berucht verbanningsoord de Krim, een schiereiland in de Zwarte Zee. 

Naoorlogse periode
De Tweede Wereldoorlog bracht ook in Haarlem de woningbouw vrijwel tot stilstand. Na het beëindigen van de oorlog kwamen de planontwikkeling en het bouwproces weer in beweging.
Bij het opzetten van de stedebouwkundige plannen voor de in Haarlem-Noord gelegen wijken is door de ontwerpers J.A. Kuiper (stedebouwkundig adviseur van de gemeente Haarlem) en A. van der Steld (het toenmalig hoofd van de afdeling Stadsontwikkeling) afgestapt van de uitgangspunten die in Haarlem gehanteerd werden bij de opzet van de vooroorlogse uitbreidingsplannen. Bij deze nieuwe plannen werd uitgegaan van het gesloten bouwblok gevormd door eengezinswoningen, vaak zonder voortuinen, maar met binnen het bouwblok gelegen achtertuinen. Het openbaar groen was veelal slechts te vinden op enkele geïsoleerd liggende plekken (Rijklof van Goensplein).

Ook werden er flatgebouwen met drie en vier bouwlagen gebouwd (Laurens Reaellaan). Tussen de flatgebouwen werden gemeenschappelijke tuinen aangelegd die vanaf de openbare weg toegankelijk zijn.

In de nieuwe wijk werden de namen van gouverneurs-generaal van Oost-Indië toegepast. De in 1935 reeds aangenomen Carel Reinierszlaan is wegens verandering van het stratenplan vervallen. De weg langs De Delft werd Lodewijk van Deyssellaan genoemd, naar het pseudoniem van de grote Nederlandse letterkundige Dr. K.J.L. Alberdingk Thijm, een der laatste tachtigers in Haarlem. Dit eerbetoon bij diens 70ste verjaardag was een hoge uitzondering, daar het tot dusver niet de gewoonte was namen van nog levende personen voor straatnamen te gebruiken, behalve die van het Koninklijk Huis.

De laatste toevoeging van woningen in de woonwijk zijn in de jaren ’70 geweest in de omgeving van de Otto Reeslaan en aan de Cornelis van der Lijnlaan. 

Bron: Gemeente Haarlem, bestemmingsplan De Krim.

 

Sporen uit ijzertijd gevonden tijdens werkzaamheden Eksterlaan Haarlem-Noord.

Sporen uit de IJzertijd op de Eksterlaan in Noord
© Foto’s Bureau Archeologie Haarlem
Sporen van een ruim 2000 jaar oude greppel.
Botten van een rund van vóór onze jaartelling. Een duizenden jaren oude, aardewerken pot. Bij onderhoudswerkzaamheden aan de Eksterlaan in Haarlem-Noord zijn afgelopen week onder meer diverse sporen van bewoning uit de IJzertijd aan de oppervlakte gekomen.

Verkleuringen in het zand laten door mensenhanden gemaakte greppels uit die periode zien. De IJzertijd ligt in Nederland tussen 800 en 15 voor Christus. Dat er toen al bewoning was op de oude strandwal waarop veel later de stad Haarlem zou verrijzen, was bekend. Maar de sporen daarvan zijn zeldzaam. ,,Het gaat om erg broos materiaal’’, vertelt stadsarcheologe Anja van Zalinge. ,,Zo’n verkleuring in het zand moet ook maar net als zodanig worden herkend.’’

Werkzaamheden op de Eksterlaan, waar momenteel gewerkt wordt aan leidingen en aan het riool, worden tegenwoordig dankzij moderne wetgeving archeologisch begeleid. Daardoor kunnen eventuele vondsten eerder veilig worden gesteld. Sporen uit de IJzer- en Bronstijd zijn eerder al gevonden in onder meer de Hekslootpolder. En vorig jaar november nog werden er ploegsporen, botmateriaal en aardewerk uit de IJzertijd gevonden op het Delftplein.

Het zijn allemaal snippers die iets vertellen over de aanwezigheid van agrarische activiteiten van meer dan tweeduizend jaar geleden.

,,Het zoeken is nog steeds naar de resten van een boerderij uit die tijd’’, zegt Van Zalinge. ,,Dat is een kwestie van geluk. De stukjes grond waar we in kunnen zoeken omdat ze vanwege werkzaamheden worden opengegraven, zijn uiteraard steeds maar klein.’’

Artikel afbeelding

Het opgegraven materiaal zal nog nader worden onderzocht. Dat de runderbotten die werden gevonden inderdaad van vóór de jaartelling stammen, valt op te maken uit de vindplaats. Ze lagen in een van de nog onverstoorde greppels die werden gelokaliseerd, zo’n vijftig tot zestig centimeter onder het wegdek zoals we dat nu kennen.

Behalve prehistorisch materiaal kwamen er op de Eksterlaan ook allerlei interessante zaken van jongere datum boven. Zo kwam een houten, zogeheten tonput aan de oppervlakte: een van een houten wijnton gemaakte put om water te putten. Uit de 16e en 17e eeuw zijn onder meer een leren schoenzool en paar musketkogels gevonden.

De werkzaamheden aan de Eksterlaan zijn nog niet voltooid. Als straks het volgende deel van het asfalt wordt verwijderd voor nieuwe werkzaamheden, ligt de hoop open nog meer stukjes verleden te vinden.

Terug naar de ijzertijd!

20161130_150031Het was soms koud en het was soms nat, maar het was vooral reuze interessant. Gedurende drie weken tijd is er door archeologisch bureau RAAP een opgraving uitgevoerd op het Delftplein in Haarlem-noord. Waar eens een grote verkeersrotonde lag, werd tot en met begin december uitgebreid gezocht naar sporen uit de ijzertijd en de bronstijd. Gedurende de gehele campagne hielpen de leden van de Archeologische Werkgroep Haarlem de beroepsarcheologen enthousiast een handje mee.

 

img_0905Andere tijden
Op de locatie waar door Elan Wonen containerwoningen de opvang van statushouders worden gerealiseerd, werd voorafgaand de bodem onderzocht. In de omgeving zijn in het verleden tal van sporen uit de steentijd, bronstijd en ijzertijd aangetroffen, waaronder scherven keramiek nabij het Spaarne Gasthuis, een pijlpunt van vuursteen in de Hekslootpolder en een heuse offerplaats in de Velserbroek. Haarlem-noord oogt nu aardig bebouwd, maar weinigen beseffen dat het gebied al duizenden jaren door mensen wordt bezocht en bewoond.

 

Sporen in de grondimg_0983
Van bebouwing uit de bronstijd en ijzertijd zijn helaas geen sporen teruggevonden, maar van het erf en het land om de boerderijen heen des te meer. Zo werden tal van afwateringsslootjes opgegraven, waarmee de bewoners in tijden van een natte bodem droge voeten probeerden te houden. Daarnaast zijn er waterkuilen opgegraven en sporen van akkers, in de vorm van schitterende krassporen van de ploeg in de bodem.

20161130_113156

Naast al deze sporen in de grond zijn er ook vondsten gedaan, waaronder scherven keramiek van potten uit de ijzertijd, afdrukken van koeienpoten in de grond en een stukje vuursteen, afkomstig van een stenen bijl en hergebruikt als werktuigje. Het meest indrukwekkend is wellicht de enorme invloed van de natuur op de mogelijkheden voor de mens om zich op deze plek, bij de strandwal van Haarlem te vestigen. Soms won de mens, maar vaak verdreef de natuur deze indringer. Op de zijwanden van de opgravingsputten was dan ook goed de opbouw van de bodemlagen te zien, waaronder lagen veen (natte periode) en spitsporen (drogere periode).

Op de kaart20161130_151030
De boerderijen en andere gebouwen van de nederzetting(en) zijn tijdens de opgraving niet aangetroffen, maar wellicht is de mooiste vondst wel de aandacht die de opgraving van de belangstellende Haarlemmers kreeg. Naast de leden van de Archeologische Werkgroep Haarlem die meehielpen met opgraven, kreeg het team van archeologisch bureau RAAP enthousiaste buurtbewoners en huurders van Elan op bezoek en kwam een schoolklas met de conservator van het Archeologisch Museum Haarlem even kijken op een echte opgraving! En dankzij het Haarlems Dagblad kon heel Haarlem lezen over dit interessante project. De opgraving mag dan zijn afgelopen maar de ijzertijd in Haarlem staat weer aardig op de kaart.

Geduldimg_0980
De vele sporen en vondsten van de opgraving worden de komende twee jaar zorgvuldig onderzocht en beschreven door de archeologen van RAAP. Alle bevindingen worden in een onderzoeksrapport gevat, waarmee het verhaal van dit stukje Haarlemse geschiedenis opnieuw kan worden verteld. En wellicht volgt er in 2018 nog een schitterende tentoonstelling in ons eigen Archeologisch Museum!

Renovatie Delftlaan in Haarlem

delftlaan 4

Delftlaan Zuid in Haarlem is een project van 120 woningen (en 15 garages) verdeeld over 5 flats en 5 blokken laagbouw. De woningen worden ingrijpend gerenoveerd, zodat deze na de renovatie weer 25 jaar mee kunnen. Alphaplan verzorgt i.o.v. woningcorporatie Ymere de voorbereidingswerkzaamheden van dit project; volledige projectvoorbereiding (3D scannen, modelleerwerk, architectuur, bouwkundige inspecties, asbestinventarisaties, het maken van energielabel nieuwe toestand, het maken van verschillende soorten tekeningen etc.).